Vì sao học sinh Mỹ ngày càng sa sút: Thủ phạm không chỉ là đại dịch

Nhiều ý kiến cho rằng giai đoạn học trực tuyến trong đại dịch là nguyên nhân chính khiến chất lượng giáo dục đi xuống. Tuy nhiên, các dữ liệu thực tế tại Mỹ lại đang chỉ ra một sự thật khác: làn sóng sa sút này đã âm thầm bắt đầu từ hơn một thập kỷ trước, trùng hợp với thời điểm chiếc điện thoại thông minh và các nền tảng mạng xã hội bùng nổ trong đời sống giới trẻ.

Hệ quả từ việc lạm dụng công nghệ giải trí

Báo cáo Đánh giá Quốc gia về Tiến bộ Giáo dục (NAEP) của Mỹ công bố số liệu cho thấy chỉ có 22% học sinh cuối cấp trung học đạt mức thành thạo toán vào năm 2024, giảm từ mức 24% của năm 2019. Tỷ lệ này ở môn đọc cũng giảm từ 37% xuống còn 35%. Điểm đọc của học sinh lớp 8 hiện đã chạm mốc thấp nhất kể từ năm 1990.

Báo cáo Giáo dục công bố vào tháng 5 năm 2026 cho thấy điểm đọc giảm tại 83% số học khu và điểm toán giảm ở 70% số học khu trên khắp nước Mỹ so với 10 năm trước. Các nhà nghiên cứu từ Đại học Stanford, Harvard và Dartmouth nhận định giai đoạn đóng cửa trường học vì dịch bệnh xuất hiện sau đó chỉ đóng vai trò như một chất xúc tác, đẩy cuộc khủng hoảng vốn có đi xa hơn và làm rộng thêm khoảng cách giữa nhóm học sinh giỏi và nhóm học sinh yếu thế.

Bên cạnh đó, tình trạng học sinh nghỉ học triền miên với tỷ lệ lên tới 23% đang khiến nỗ lực phục hồi điểm số của các trường học gặp nhiều thử thách.

Tác động từ làn sóng thiết bị cá nhân

Nhìn lại trục thời gian, biểu đồ thành tích môn toán của học sinh lớp 8 đạt đỉnh vào năm 2013, rồi bắt đầu trượt dốc từ đó. Đây chính là thời điểm smartphone bắt đầu phổ cập và mạng xã hội trở thành thói quen hàng ngày của thanh thiếu niên. Sự trùng hợp này diễn ra ở cả hệ thống trường công lập lẫn trường tư thục trực thuộc Giáo hội.

Các thuật toán giữ chân người dùng của Instagram hay TikTok được thiết kế để liên tục thu hút sự chú ý, vô tình làm giảm thời gian tự học và thói quen đọc sách vốn đòi hỏi sự tập trung cao độ của học sinh.

Ông Martin West, Phó Chủ tịch Hội đồng Quản trị Đánh giá Giáo dục Quốc gia Mỹ, nhận định trước phiên điều trần tại Thượng viện rằng dù chưa có bằng chứng thực nghiệm trực tiếp chứng minh mối quan hệ nhân quả, nhưng các dữ liệu gián tiếp đủ mạnh để khẳng định công nghệ giải trí này là tác nhân lớn gây ra các vấn đề về sức khỏe tâm lý, làm xao nhãng việc học cả trong lẫn ngoài lớp và cản trở văn hóa đọc của trẻ.

Giải pháp loại bỏ màn hình khỏi lớp học

Thực trạng này đặt các nhà quản lý giáo dục trước một bài toán đầu tư lớn. Thống kê từ Education Week cho thấy các trường học tại Mỹ đã chi tới 30 tỷ USD cho công nghệ giáo dục chỉ riêng trong năm 2024, nhưng kết quả học tập nhận về vẫn tiếp tục đi xuống.

Để ngăn chặn đà suy thoái này, hơn mười bang tại Mỹ đã bắt đầu ra lệnh cấm học sinh sử dụng điện thoại di động trong giờ học. Ghi nhận bước đầu từ các giáo viên cho thấy không khí lớp học cải thiện rõ rệt, học sinh tập trung và tương tác với bài giảng nhiều hơn khi không bị phân tâm bởi các thiết bị cầm tay. Đồng thời, một số bang như Louisiana, Maryland và Tennessee đã quay lại áp dụng các chương trình dạy đọc dựa trên ngữ âm truyền thống và bắt đầu ghi nhận những tín hiệu phục hồi đầu tiên.

Nỗ lực giành lại sự tập trung cho học sinh trước các thiết bị di động vẫn còn nhiều thử thách, nhưng việc kiểm soát thiết bị cá nhân trong lớp học đang được xem là bước đi thực tế để đưa chất lượng giáo dục Mỹ cải thiện sau một thập kỷ suy giảm.