Trung Quốc đề xuất kiểm soát xuất khẩu 40 công nghệ, trong đó có 23 công nghệ trí tuệ nhân tạo

Ba nhóm công nghệ trong danh mục đề xuất

Nhóm lớn nhất là trí tuệ nhân tạo với 23 mục, gồm mô hình ngôn ngữ lớn, tác nhân thông minh (chương trình AI có khả năng tự thực hiện một chuỗi tác vụ theo mục tiêu được giao), thiết kế chip và cụm máy tính phục vụ huấn luyện mô hình. Theo các bản tóm tắt dự thảo, trọng số của mô hình (tập tham số hình thành sau quá trình huấn luyện, được xem là phần giá trị nhất của một mô hình AI) và mã nguồn chỉ thuộc diện kiểm soát khi sản phẩm vượt các ngưỡng hiệu năng nhất định, dù dự thảo chưa công bố con số cụ thể của các ngưỡng này.

Nhóm thứ hai là y sinh với 5 công nghệ, liên quan đến liệu pháp tế bào và gen, thuốc axit nucleic nhỏ và vi sinh vật gây bệnh. Nhóm thứ ba là quang điện với 12 công nghệ, tập trung vào khâu sản xuất polysilicon, chế tạo phôi silicon (tấm silicon mỏng dùng làm nền cho tế bào quang điện) và sản xuất tế bào quang điện. Tính chung 40 mục đề xuất, có 14 công nghệ thuộc diện cấm xuất khẩu hoàn toàn và 26 công nghệ thuộc diện hạn chế, tức chỉ được xuất khẩu khi có giấy phép.

Một phần dự thảo đã áp dụng ngay từ ngày công bố

Dù thời gian lấy ý kiến kéo dài đến ngày 15 tháng 11 năm 2026, cơ chế đăng ký trước xuất khẩu tạm thời đã có hiệu lực ngay từ ngày 16 tháng 10 và kéo dài cho đến khi danh mục sửa đổi chính thức ban hành. Cơ chế này áp dụng cho các giao dịch chuyển giao quyền sở hữu công nghệ, cấp phép sử dụng công nghệ ở nước ngoài và chuyển quyền sở hữu cho tổ chức nước ngoài, kể cả những giao dịch đã bắt đầu nhưng chưa hoàn tất.

Dự thảo cũng chừa ra hai ngoại lệ quan trọng. Việc truy cập công nghệ qua giao diện lập trình ứng dụng (đường kết nối để phần mềm bên ngoài gọi dùng mô hình), qua trang web, ứng dụng hay nền tảng phần mềm dạng dịch vụ không bị coi là xuất khẩu. Công nghệ đã thuộc phạm vi công cộng nhờ phát hành mã nguồn mở hoặc công bố học thuật cũng nằm ngoài diện kiểm soát. Nói cách khác, người dùng ở nước ngoài gọi một mô hình AI của Trung Quốc qua đường kết nối trực tuyến vẫn sử dụng bình thường, trong khi việc cài đặt chính mô hình đó lên máy chủ đặt ở nước khác mới là hành vi được cơ quan quản lý để mắt tới.

Bước đi đối trọng trong cuộc cạnh tranh công nghệ

Người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết danh mục này đã nhiều lần được rà soát và điều chỉnh kể từ năm 2001, và lần sửa đổi này là công việc quản lý thương mại công nghệ thường xuyên, không nhắm vào bất kỳ quốc gia, khu vực hay thực thể cụ thể nào. Khi được hỏi về tác động tới các công ty AI trong nước đang mở rộng ra quốc tế, phía bộ cho biết điều này tùy thuộc vào việc hoạt động đó có liên quan đến chuyển giao công nghệ thuộc diện hạn chế từ trong nước ra nước ngoài hay không, đồng thời nhấn mạnh mục tiêu là bảo đảm công nghệ AI an toàn và kiểm soát được.

Dù vậy, bối cảnh của động thái này khó tách khỏi cuộc cạnh tranh công nghệ đang căng thẳng. Nhiều năm qua, phía Mỹ siết chặt kiểm soát xuất khẩu chip AI và thiết bị sản xuất chip sang Trung Quốc. Lần này, Bắc Kinh dựng hàng rào theo chiều ngược lại, nhưng quanh phần tài sản mềm của ngành AI như mô hình, trọng số và thiết kế, thay vì phần cứng. Báo chí Mỹ cũng ghi nhận giới chức Trung Quốc đã tham vấn các phòng thí nghiệm AI lớn trong nước như Alibaba, ByteDance và Zhipu từ mùa hè năm 2026 về cách bảo vệ công nghệ độc quyền, trong bối cảnh lo ngại công nghệ bị dùng vào mục đích gây hại.

Với doanh nghiệp và người dùng tại Việt Nam, tác động trực tiếp trước mắt là hạn chế, bởi phần lớn dịch vụ AI của Trung Quốc hiện được sử dụng qua đường kết nối trực tuyến thuộc diện ngoại lệ. Điểm cần theo dõi là các dự án muốn triển khai mô hình AI của Trung Quốc trên hạ tầng riêng đặt ngoài lãnh thổ nước này, vốn có thể phải qua khâu đăng ký hoặc xin phép một khi dự thảo trở thành quy định chính thức. Diễn biến sau thời hạn lấy ý kiến ngày 15 tháng 11 sẽ cho thấy phạm vi kiểm soát cuối cùng rộng đến đâu.

Đọc thêm: Robot hình người của Geely biết trò chuyện cùng lúc bằng 3 thứ tiếng tại Triển lãm Ô tô Paris 2026 · Google mở Gemini 4 Argon cho mọi khách hàng trả phí: giá 2 đô la Mỹ cho mỗi triệu token đầu vào đến hết ngày 30 tháng 11

Nguồn: Bộ Thương mại và Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc, Thông báo số 48 năm 2026 ngày 16 tháng 10 năm 2026 về dự thảo sửa đổi Danh mục công nghệ cấm và hạn chế xuất khẩu; Reuters ngày 16 tháng 10 năm 2026; The Wall Street Journal ngày 16 tháng 10 năm 2026 về phạm vi dự thảo và cơ chế đăng ký tạm thời.