Siêu máy xạ trị proton 2.000 tỷ đồng về Việt Nam với AI và tư thế ngồi đầu tiên thế giới

Khuya 20/10, những container đầu tiên chở hợp phần của hệ thống xạ trị proton MEVION S250-FIT trị giá gần 2.000 tỷ đồng đã về tới Bệnh viện Tâm Anh Phú Mỹ Hưng, TP.HCM. Đây là hệ proton đầu tiên tại Việt Nam, đầu tiên tại châu Á và thứ hai trên toàn cầu, với hai điểm độc đáo chưa từng có: bệnh nhân xạ trị ở tư thế ngồi và trí tuệ nhân tạo dẫn đường cho chùm tia.

Cỗ máy gần 2.000 tỷ đồng đầu tiên tại châu Á

Chỉ 8 tháng sau khi Bệnh viện Tâm Anh ký hợp đồng đặt mua hệ thống xạ trị proton của hãng Mevion (Mỹ) dưới sự chứng kiến của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Washington D.C., những hợp phần thiết bị đầu tiên đã có mặt tại TP.HCM. Các container được vận chuyển từ California, Mỹ, về tới bệnh viện vào khuya ngày 20/10 với chế độ bảo quản nghiêm ngặt và độ chính xác gần như tuyệt đối trong khâu cẩu hạ.

Theo TTND.TS.BS.CKII Phạm Xuân Dũng, Giám đốc Trung tâm Ung Bướu Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, đây là hệ thống proton duy nhất được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cấp phép với thiết kế tinh gọn. Trên bản đồ đối tác chính thức của Mevion, Bệnh viện Đại học Stanford (Mỹ) là đơn vị đầu tiên trên thế giới ứng dụng hệ máy này từ tháng 4/2026, và Bệnh viện Tâm Anh là đơn vị thứ hai toàn cầu, đầu tiên tại châu Á.

Xạ trị ở tư thế ngồi, lần đầu tiên trên thế giới

Điểm khác biệt lớn nhất của MEVION S250-FIT nằm ở cách định vị bệnh nhân. Thay vì xoay cỗ máy khổng lồ quanh người bệnh nằm trên bàn điều trị như các hệ proton truyền thống, hệ máy này giữ nguồn phát proton cố định và dùng thiết bị định vị chính xác để xoay, căn chỉnh bệnh nhân ở tư thế ngồi thẳng.

Theo Bệnh viện Tâm Anh, tư thế ngồi mang lại lợi thế thực tế cho những người khó nằm ngửa lâu như bệnh nhân cao tuổi, người đau cột sống, khó thở hoặc béo phì. Ngồi thẳng còn giúp phổi giãn nở tự nhiên hơn, từ đó đội ngũ điều trị có thể thu hẹp biên độ an toàn quanh khối u, giảm lượng mô lành bị chiếu xạ không cần thiết.

Trí tuệ nhân tạo dẫn đường cho chùm tia proton

Xạ trị proton khác biệt căn bản với xạ trị tia X truyền thống ở đặc tính vật lý của hạt proton. Chùm tia X đi xuyên qua cơ thể, gây tổn thương cả mô lành phía sau khối u. Trong khi đó, chùm proton được tính toán năng lượng để dừng lại đúng tại vị trí khối u, giải phóng gần như toàn bộ năng lượng để tiêu diệt tế bào ung thư mà không đi tiếp phá hủy vùng lân cận.

GS.BS Quỳnh Thư Lê, Chủ nhiệm bộ môn Xạ trị Ung thư Đại học Stanford, cho biết năng lượng chùm tia được trí tuệ nhân tạo phân tích chuyên sâu để xác định chính xác vị trí khối u, kể cả những khối u kích thước rất nhỏ hay nằm ở vị trí khó như u não, vùng đầu cổ. Hệ thống còn ứng dụng AI trong lập kế hoạch điều trị và tự điều chỉnh khi cơ thể bệnh nhân thay đổi, ví dụ sụt cân hay khối u thu nhỏ giữa liệu trình.

Nhỏ gọn gấp 200 lần nhưng vẫn cần boong-ke chuyên biệt

Một đột phá khác của S250-FIT là kích thước. Hạ tầng để vận hành hệ máy chỉ khoảng 100-111,5 m2, trong khi các trung tâm proton truyền thống thường cần tới 24.000 m2 với tòa nhà riêng, máy gia tốc đặt xa và hệ thống xoay nặng hàng trăm tấn. Mevion tích hợp máy gia tốc ngay trong hệ thống và loại bỏ hoàn toàn kết cấu xoay khổng lồ.

Dù vậy, tại Phú Mỹ Hưng, bệnh viện vẫn đang xây dựng boong-ke chuyên biệt âm sâu dưới đất với nền móng, thép gia cường và lớp che chắn được thiết kế riêng cho yêu cầu an toàn bức xạ. Hệ thống còn trang bị nam châm siêu dẫn 10 tesla, công nghệ quét chùm tia HYPERSCAN nhanh gấp 20 lần phương pháp thông thường và phần mềm lập kế hoạch RayStation của RaySearch.

Từ bản vẽ đến thiết bị thật chỉ sau 8 tháng

Các hợp phần tiếp theo dự kiến về tới chân công trình vào đầu tháng 12/2026. Bệnh viện đặt mục tiêu bắt đầu lắp đặt từ đầu năm 2027, trong khi hãng Mevion cho biết hệ thống có thể vận hành sớm nhất vào cuối năm 2027. Bệnh viện Tâm Anh Phú Mỹ Hưng dự kiến đi vào hoạt động năm 2028.

Song song với lắp đặt, ba mục tiêu được hai bên cam kết là chuyển giao công nghệ, đào tạo chuyên sâu đội ngũ bác sĩ và kỹ sư vật lý y khoa, cùng kết nối với Stanford để học hỏi kinh nghiệm. Từ cuối tháng 11/2026, đoàn bác sĩ và kỹ sư Tâm Anh sẽ sang Stanford học tập, với nhiều đợt đào tạo kế tiếp để làm chủ kỹ thuật vận hành an toàn.

Việc đưa hệ xạ trị proton thế hệ mới về Việt Nam không chỉ là một thương vụ thiết bị y tế. Đó là bước đi đưa y học Việt Nam tiệm cận chuẩn điều trị ung thư cao nhất thế giới hiện nay, với chi phí được kỳ vọng thấp hơn hàng chục lần so với ra nước ngoài và được hưởng bảo hiểm y tế theo quy định. Khi 60% bệnh nhân ung thư cần xạ trị, một cỗ máy biết “dừng đúng chỗ” có thể thay đổi cuộc đời của rất nhiều gia đình.

Đọc thêm: VinFast VF 8 thế hệ mới êm ái hơn hẳn, giá sau ưu đãi chỉ còn 854 triệu đồng

Nguồn: Bệnh viện Tâm Anh