VNPT và PTIT khởi động lộ trình đại học AI-Native

Từ mô hình ngôn ngữ tiếng Việt tới Gia sư AI

Ngày 5/9, dưới sự chứng kiến của đồng chí Vũ Hải Quân, Ủy viên Ban
Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công
nghệ, Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) và Học viện Công
nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) ký thỏa thuận hợp tác phát triển trí
tuệ nhân tạo trong giáo dục.

Trọng tâm được hai bên xác định gồm nghiên cứu và làm chủ mô hình ngôn
ngữ lớn tiếng Việt chuyên sâu cho giáo dục, phát triển Nền tảng Gia sư
AI và từng bước xây dựng mô hình đại học tích hợp AI toàn diện, hay
AI-Native University.

Điểm đáng chú ý nằm ở cách phân vai. VNPT AI là đơn vị chủ trì công
nghệ lõi, đảm nhiệm nghiên cứu, phát triển và đưa các năng lực AI vào
môi trường giáo dục thực tiễn. PTIT đóng góp năng lực nghiên cứu
chuyên ngành, dữ liệu giáo dục, chuẩn sư phạm, phương pháp đánh giá và
môi trường đào tạo để kiểm chứng, hoàn thiện công nghệ.

Cách kết hợp này cho thấy bài toán AI trong trường học không thể chỉ
giải bằng một mô hình mạnh. Giáo dục đòi hỏi hệ thống phải đúng kiến
thức, đúng logic, bám sát chương trình, phù hợp với trình độ người học
và giải thích được vì sao một lời giải đúng hoặc sai.

Khi AI phải biết mình sai ở bước nào

Theo nội dung hợp tác, VNPT AI đã phát triển và triển khai hơn 100 mô
hình AI, trải rộng từ công nghệ tiếng nói, xử lý ngôn ngữ tự nhiên,
thị giác máy tính đến dữ liệu lớn. Các mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt
được phát triển ở nhiều quy mô, trong đó mô hình lớn nhất đạt tới hàng
trăm tỷ tham số.

Đến nay, hệ thống của VNPT AI đã xử lý hơn 1.800 tỷ token cho các bài
toán thực tế trong tài chính – ngân hàng, bảo hiểm, viễn thông, khu
vực công và nhiều lĩnh vực khác. Tuy nhiên, với giáo dục, quy mô mô
hình mới chỉ là một phần của yêu cầu.

Một năng lực có ý nghĩa trực tiếp với Gia sư AI là khả năng kiểm tra
chuỗi suy luận toán học. VNPT AI cho biết phương pháp của mình cho
phép mô hình ngôn ngữ lớn tự động xác định bước xuất hiện lỗi và phân
loại nguyên nhân gây sai. Phương pháp này được công bố tại AI4Math
2026 trong khuôn khổ ICML 2026 và là một trong hai mô hình đạt điểm
cao nhất.

Nếu áp dụng đúng hướng, Gia sư AI không chỉ dừng ở việc báo cho học
sinh rằng “đáp án sai”. Hệ thống có thể tiến gần hơn đến cách một giáo
viên hướng dẫn: xác định người học sai ở bước nào và giúp họ hiểu
nguyên nhân của lỗi.

Quản trị tri thức thay vì ghép câu trả lời

Một môn học có thể có hàng trăm giáo trình, tài liệu tham khảo, bài
giảng và nguồn kiến thức khác nhau. Việc tìm rồi ghép thông tin theo
từng nguồn riêng lẻ có thể dẫn đến bỏ sót, trùng lặp, thiếu nhất quán
hoặc xuất hiện nội dung mâu thuẫn.

VNPT AI cho biết đã phát triển phương pháp kết hợp nhiều tác nhân AI
với đồ thị tri thức để hệ thống đọc, đối chiếu và tổng hợp thông tin
từ nhiều tài liệu. Phương pháp này được công bố trên tạp chí quốc tế
hạng Q1 Neural Computing & Applications năm 2026.

Đặt trong bối cảnh Gia sư AI, hướng tiếp cận này nhằm giúp hệ thống
khai thác khối lượng lớn giáo trình và học liệu nhưng vẫn duy trì nền
tri thức có căn cứ, hạn chế trùng lặp và có khả năng kiểm chứng.

AI-Native University là bài toán lớn hơn Gia sư AI

Phạm vi hợp tác giữa VNPT và PTIT không dừng ở một trợ lý học tập. Hai
bên hướng tới mô hình đại học tích hợp AI toàn diện, nơi AI hỗ trợ từ
đào tạo, nghiên cứu, khảo thí đến quản trị điều hành và dịch vụ sinh
viên.

Trong mô hình đó, giảng viên có thêm công cụ để thiết kế và cá nhân
hóa hoạt động đào tạo; sinh viên có trợ lý học tập theo nhu cầu; nhà
nghiên cứu có thể khai thác tri thức và dữ liệu hiệu quả hơn; còn nhà
trường có thể dùng AI để hỗ trợ quản trị, ra quyết định và cung cấp
dịch vụ.

PTIT đóng vai trò môi trường nghiên cứu, thử nghiệm và triển khai thực
tế. VNPT phát huy năng lực công nghệ lõi AI, hạ tầng tính toán và kinh
nghiệm triển khai các nền tảng số quy mô lớn. VNPT AI là đầu mối về mô
hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, tác nhân AI, quản trị tri thức, xử lý dữ
liệu và các nền tảng AI dùng chung.

Ở góc nhìn rộng hơn, hợp tác còn thể hiện mô hình “3 Nhà” gồm Nhà
nước, Nhà trường và Doanh nghiệp. Đây là cách nối định hướng chính
sách, năng lực nghiên cứu – đào tạo và khả năng triển khai công nghệ
để xử lý bài toán thực tiễn.

Điều đáng theo dõi không chỉ là một Gia sư AI sẽ trả lời thông minh
đến đâu, mà là cách những năng lực này được kiểm chứng trong môi
trường giáo dục thật. Nếu tiêu chí đúng, minh bạch và có khả năng giải
thích được đặt lên trước sự hào nhoáng của quy mô mô hình, AI-Native
University có thể trở thành một phép thử đáng chú ý cho cách AI bước
vào đại học Việt Nam.