Xe buýt điện rẻ hơn diesel 40%, các đô thị đua nhau đổi xe

Frankfurt ghi nhận xe buýt điện chạy rẻ hơn xe diesel khoảng 40%, London đã có hơn 3.000 xe buýt không phát thải, còn Ấn Độ triển khai hai chương trình xe buýt điện quốc gia. Tại Việt Nam, TP.HCM đưa 169 xe buýt điện vào 9 tuyến, Hà Nội mở thêm hai tuyến ra Hòa Lạc.

Cuộc đua điện hóa xe buýt đang tăng tốc. Tại Frankfurt, 109 trong tổng số 418 xe buýt đã chạy bằng điện hoặc hydro, trong đó 77 xe chạy bằng pin điện. Điểm đáng chú ý là chi phí: xe buýt điện vận hành rẻ hơn khoảng 40% so với xe diesel tương đương, theo công ty vận tải traffiQ.

Cùng lúc, London vượt mốc 3.000 xe buýt không phát thải, Ấn Độ triển khai hai chương trình xe buýt điện quốc gia, còn Việt Nam ghi nhận bước tiến mới ở TP.HCM và Hà Nội.

Chi phí vận hành quyết định tốc độ điện hóa

Frankfurt vừa vượt mốc 100 xe buýt không phát thải trong năm thời khóa biểu 2026, nhờ 9 xe buýt chạy pin điện mới của hãng Ebusco. Những xe này chạy tuyến 56 qua Rödelheim, Sossenheim và Eschborn, cùng tuyến 71 ở Praunheim và Nordweststadt. Toàn thành phố hiện có 109 xe buýt dùng động cơ không phát thải tại chỗ, chiếm khoảng 26% đội xe, trong đó 77 xe chạy bằng pin điện và 32 xe dùng pin nhiên liệu hydro.

Ông Tom Reinhold, Giám đốc điều hành traffiQ, cho biết chi phí vận hành của một xe buýt điện hiện thấp hơn khoảng 40% so với một xe buýt diesel tương đương, và quãng đường 250 đến 300 km mỗi lần sạc đã được cải thiện. Từ năm 2027, cụm tuyến B ở phía tây thêm 10 xe, đến năm 2028 khu vực phía đông mua 39 xe, mục tiêu điện hóa toàn bộ đội xe buýt vào năm 2033.

London là đô thị đi đầu về quy mô. Từ tháng 6, thủ đô nước Anh đã có hơn 3.000 xe buýt không phát thải chạy theo lịch trình, chiếm khoảng một phần ba đội xe của Transport for London và là đội xe buýt điện lớn nhất Tây Âu. Năm 2016, London chỉ có 30 xe buýt điện, tăng gấp 100 lần trong 10 năm. Mục tiêu là khoảng 6.000 xe vào năm 2030 trong tổng số khoảng 9.000 xe.

Dòng vốn tư nhân đang chảy mạnh vào lĩnh vực này. Tháng 6/2026, công ty Zenobē huy động gần 1 tỉ bảng cho quỹ xe điện tại Anh và Ireland, đủ để triển khai hơn 1.200 xe buýt điện cùng hạ tầng sạc trong 3 năm tới.

Ấn Độ chọn cách làm khác: triển khai bằng chương trình quốc gia. Chương trình PM E-DRIVE triển khai 14.028 xe buýt điện, ở 9 thành phố trên 4 triệu dân gồm Mumbai, Delhi, Bangalore, Hyderabad, Ahmedabad, Chennai, Kolkata, Surat và Pune. Tổng ngân sách của chương trình là 10.900 crore rupee trong 2 năm. Song song, chương trình PM e-Bus Sewa, phê duyệt từ tháng 8/2023 với tổng vốn 57.613 crore rupee, đưa 10.000 xe buýt điện có điều hòa tới 116 thành phố vào cuối năm 2027, với 6.500 xe đã ký xong thỏa thuận.

Tại Việt Nam, TP.HCM là địa phương ghi dấu rõ nhất trong năm nay. Từ ngày 1/3/2026, thành phố đưa 169 xe buýt điện vào 9 tuyến, gồm các tuyến 32, 38, 45, 53, 64, 93, 127, 140 và 148, do VinBus vận hành. Đây là một phần trong gói 25 tuyến xe buýt điện mới, VinBus vận hành 9 tuyến, Phương Trang 16 tuyến. Giữa năm 2025, thành phố đã có 613 xe buýt điện, chiếm khoảng 25% đội xe, cùng gần 500 xe chạy khí thiên nhiên nén, và đặt mục tiêu chuyển toàn bộ xe buýt sang năng lượng sạch vào năm 2030.

Hà Nội cũng mở rộng mạng lưới xe buýt điện trong cùng thời điểm. Ngày 1/3/2026, VinBus khai trương hai tuyến E06TC và E07TC nối trung tâm thành phố với Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, tuyến E06TC dài gần 46 km từ Bến xe Giáp Bát, tuyến E07TC dài hơn 47 km từ Long Biên. Giai đoạn đầu có 16 xe buýt điện cỡ lớn, chạy từ 5 giờ đến 21 giờ với tần suất trung bình 30 phút mỗi lượt, từ ngày 1/4/2026 tăng lên 20 xe, tuyến E07TC chạy 20 phút một lượt. Xe có sức chứa 68 chỗ, giá vé lượt 20.000 đồng, vé tháng ưu đãi 70.000 đồng cho học sinh, sinh viên và công nhân.

Điều này có ý nghĩa gì

Với người đi xe buýt, điện hóa đội xe đồng nghĩa với xe êm hơn, sạch hơn và ít mùi khói ở các tuyến đông người. Với thành phố, xe buýt điện rẻ hơn ở chi phí vận hành giúp ngân sách trợ giá đi được xa hơn.

Với Việt Nam, bài học nằm ở hai điểm: tính đúng chi phí vận hành thay vì chỉ nhìn giá mua xe, và triển khai theo lô lớn để hạ giá xe, trạm sạc và bảo dưỡng cùng lúc.

Theo traffiQ, Urban Transport Magazine, Zenobē, Bộ Công nghiệp nặng Ấn Độ, EVINDIA, Southeast Asia Infrastructure, Nghe Nhìn Việt Nam